Prvi petak poslije Vaskrsa u narodu nosi više imena – Istočni, Svijetli, Blagi ili Bjeli petak – jer pripada Svijetloj sedmici, vremenu radosti poslije Hristove pobjede nad smrću. Ovaj dan u srpskom narodu prati mnoštvo običaja i vjerovanja, dok ga Crkva tumači na drugačiji, dublji način, ukazujući na njegov pravi duhovni smisao.

Istočni petak, Bijeli petak, Blagi petak ili Svijetli petak “pada” prvog petka poslije Uskrsa tokom Svijetle sedmice. Dani radosti koji su uslijedili vaskrsenjem Isusa Hrista se nastavljaju, a u narodu postoje brojni običaji koje bi valjalo sprovesti na Istočni petak.

Običaji na Istočni petak

Vjeruje se da bi trebalo ustati što ranije, po mogućstvu čim svane, kako bi vas pratili sreća i radost tokom cijele godine. Odmah po ustajanju trebalo bi otići do prve rijeke ili izvora i umiti se tom vodom, da bi tokom cijele godine sreća tekla za vama kao što teče u rijeci ili izvoru.

Još jedno vjerovanje koje se dovodi u vezu sa prvim petkom poslije Uskrsa jeste da bi na taj dan sve djevojke i žene trebalo da izbjegavaju teške poslove i da se odmah po buđenju pomole Presvetoj Bogorodici. Iako nije crveno slovo, srpski narod je doveo u vezu praznovanje Istočnog petka sa Presvetom Bogorodicom, i to ne bez razloga. Ipak, kao i kod mnogih drugih praznika, stav Crkve i narodni običaji i vjerovanja se i na Istočni petak razlikuju, piše Žena Blic.

Crkva, naime, na Istočni petak obilježava obnavljanje hrama Bogorodičnog izvora životvorne vode u Konstantinopolju. Hram je sagradio car Lav Veliki iz zahvalnosti Presvetoj Bogorodici za iscjeljenje jednog slijepog čovjeka, a kasnije, poslije mnogo godina na istom izvoru iscijelio se i car Justinijan. U znak zahvalnosti car Justinijan je taj hram još više raširio i ukrasio, ali se, nažalost, poslije zemljotresa on srušio. Car Vasilije Makedonac i njegov sin Lav Mudri obnovili su i hram i izvor na kom su se, po predanju, mnogi iscelili, a ponajviše pripadnici grčke aristokratije.

Pentikostar, odnosno “Cvetni triod”, bogoslužbena knjiga koja se koristi od Uskrsa do Silaska Svetog Duha na apostole (Pedesetnice, odnosno Svete Trojice), navodi “živnoprijemnij istočnik”, a “istočnik” na crkvenoslovenskom jeziku znači “izvor”. Otud je narod značenje samog praznika pogrešno preveo, pa je dan kad se praznuje obnavljanje hrama Bogorodičinog izvora “preveo” u “Istočni petak”.

U nekim delovima Srbije na Istočni petak se farbaju jaja koja će biti odnijeta na groblje četiri dana kasnije, na Pobusani ponedeljak. Ponegdje se, takođe, na sutrašnji dan obavezno jede “blagota” – mladi kajmak i mladi sir, jer se prvog petka poslije Vaskrsa ne posti.

(IZVOR: Srpskainfo)